Kennis & Vakmanschap

Energetische interventies: Therapeutic Touch en Healing Touch

Zeven veelgestelde vragen, van werkwijze tot onderbouwing

Stel: een patiënt is onrustig of angstig en je wilt iets extra’s bieden naast de reguliere zorg. Energetische interventies zoals Therapeutic Touch en Healing Touch werken met gerichte aanraking en een aandachtige houding, en als verpleegkundige word je er zelf ook rustiger van. Oncologieverpleegkundige Simone Triebels beantwoordt zeven veelgestelde vragen: hoe je de interventies uitvoert, wanneer je ze beter niet toepast, wat er over de onderbouwing bekend is en welke scholing je nodig hebt.

Door Simone Triebels, oncologieverpleegkundige en verpleegkundige Complementaire Zorg, Zuyderland Medisch Centrum, Sittard-Geleen
Tags: Complementaire zorg, Symptoommanagement

1. Wat zijn energetische interventies en wat houdt het toepassen van deze interventies in?

Energetische interventies zijn gebaseerd op de overtuiging dat de mens, behalve uit lichaam, geest en ziel, ook uit energie bestaat die in en rond het lichaam aanwezig is. Wanneer deze energiebalans verstoord wordt, bijvoorbeeld door ziekte, lichamelijke klachten of emotionele problemen, kan de energie uit balans raken.

Energetische zorginterventies zijn gericht op de energiebalans in het lichaam. Ze zijn ontworpen om de energievelden te harmoniseren en de balans te herstellen. Dit kan onder andere door verschillende technieken zoals Therapeutic Touch (TT) of Healing Touch (HT), waarbij de therapeut het energieveld van de patiënt aanraakt of beïnvloedt om blokkades op te heffen en de energiestroom te harmoniseren.

Energetische zorginterventies zijn veilig voor alle leeftijden en ze werken in harmonie met reguliere medische zorg. Deze zorginterventies zijn ontworpen om bij te dragen aan het balanceren van het fysieke, emotionele, mentale en spirituele welzijn. Het activeren van het natuurlijke zelfhelende vermogen staat centraal in deze zorginterventies. Verpleegkundigen die hiervoor zijn opgeleid mogen deze interventies toepassen (Kanker.nl, z.d.; Complementaire Zorg Voor Volwassenen (Handreiking), z.d.).

2. Bij welke klachten helpt het gebruik van energetische interventies?

Uit onderzoek en ervaringen vanuit de praktijk blijkt dat energetische interventies kunnen helpen bij klachten zoals pijn, stress, angst, vermoeidheid, onrust en slaapproblemen (Kanker.nl, z.d.; Complementaire Zorg Voor Volwassenen (Handreiking), z.d.). Ook bij mensen met dementie die onrustig zijn, kan een energetische interventie effectief zijn en rust bieden.

3. Welke energetische interventies zijn er en wat houden de behandelingen in?

De twee meest toegepaste energetische interventies zijn Therapeutic Touch (TT) en Healing Touch (HT).

Therapeutic Touch

Therapeutic Touch (TT) betekent letterlijk: therapeutisch aanraken. Het is een zachte, non-farmacologische verpleegkundige interventie, gericht op het verbeteren van het comfort en welzijn van de patiënt. Met Therapeutic Touch probeert de zorgverlener het energieveld van de patiënt in balans te brengen via een vaste methode en met specifieke handbewegingen en gerichte intentie. Dit kan ervoor zorgen dat de energie weer vrij en symmetrisch kan stromen (Van Praag Instituut, 2025).

In de Chinese geneeskunde staat het energieconcept centraal. Hier wordt gesteld dat chi (energie) de aandacht volgt. Daarom is de intentie van de zorgverlener cruciaal. Deze richt zich niet op het symptoom of de oorzaak van de klacht, maar op het stimuleren van het zelfhelende vermogen en het bevorderen van balans in het energieveld. TT is een systematische methode die uit vijf eenvoudige stappen bestaat:

1 Centeren (voorbereiding)

De zorgverlener brengt zichzelf in balans om met aandacht in het moment te zijn. Centeren is een mentale voorbereiding die de zorgverlener helpt de intentie te richten op het stimuleren van het zelfhelend vermogen van de patiënt.

2 Aftasten van het energieveld (informatie verzamelen)

Om te weten of voelen of de energie goed stroomt, wordt het energieveld afgetast met de handen, zowel aan de voor- als achterzijde van het lichaam van de patiënt. Verstoringen in het energieveld kunnen aanvoelen als verschillen in warmte, koude, druk of andere sensaties.

3 Harmoniseren (energieveld in balans brengen)

Bij het harmoniseren maakt de zorgverlener strijkende, vloeiende bewegingen langs en gedeeltelijk op het lichaam. Van hoofd tot voeten en aan de voor- en achterzijde van het lichaam. Dit brengt de energiestroom weer in beweging, vooral op plekken waar verstoringen zijn waargenomen. Daarbij wordt het lichaam zachtjes aangeraakt, met name op de rug en onderbenen. Dat helpt de patiënt te ontspannen en bevordert de doorstroming van energie, vooral in het onderlichaam, dat vaak minder voelbaar is bij zieke mensen.

4 Activeren (extra energie om het hele systeem te vitaliseren)

Het activeren van het energieveld is bedoeld om het energiesysteem van de patiënt te versterken en vitaliseren.

5 Afronden (evalueren)

Na deze vier stappen wordt de energie-uitwisseling rustig afgerond. De zorgverlener maakt bredere bewegingen iets verder van het lichaam af om geleidelijk afstand te nemen van het energieveld van de patiënt.

(Therapeutictouch.nl, 2025; Databankinterventies, 2025)

De interventie duurt zeven tot tien minuten waarbij de patiënt kan blijven zitten of liggen, afhankelijk van wat comfortabel is. TT wordt met liefdevolle aandacht gegeven en wordt door patiënten als ontspannend en rustgevend ervaren. De interventie is oorspronkelijk ontwikkeld door en voor verpleegkundigen en is opgenomen in verpleegkundige classificatiesystemen als NANDA, NIC en NOC. De interventie is te vinden in de V&VN Handreiking Complementaire Zorg in de palliatieve fase (2023), voor zowel volwassenen als kinderen. TT is ook terug te vinden als aanbeveling bij onrust bij dementie in de Richtlijn Probleemgedrag bij dementie (Verenso & Nederlands Instituut van Psychologen, 2018).

Therapeutic Touch is oorspronkelijk ontwikkeld door en voor verpleegkundigen

Hoewel Therapeutic Touch een verpleegkundige interventie is, kan het ook worden toegepast door andere zorgprofessionals, zoals verzorgenden, welzijnsmedewerkers, persoonlijk begeleiders, psychologen en fysiotherapeuten (Therapeutictouch.nl, 2025).

Casus: Van onrust naar ontspanning

Een vrouw van middelbare leeftijd lag opgenomen op de afdeling Oncologie in Zuyderland. Mevrouw was door haar ziekte erg verzwakt. Ze had infusie met verschillende antibiotica, een verblijfskatheter en sondevoeding. Ook had ze al enkele dagen een tachycardie zonder duidelijke oorzaak. Wel was duidelijk dat mevrouw onrustig en angstig was door haar ziekte. Mevrouw werd een TT-behandeling aangeboden met als doel meer rust en ontspanning. Ze was blij met het aanbod en wilde er graag gebruik van maken. Met hulp ging mevrouw in de stoel zitten die voor haar het meest comfortabel voelde om de behandeling te ondergaan. Al tijdens de behandeling viel op dat mevrouw meer ontspande. Haar ademhaling werd rustiger en haar schouders zakten naar beneden. Na de behandeling werd mevrouw terug in bed begeleid, waarbij ze direct aangaf zich een stuk rustiger te voelen. Diezelfde avond bleek haar polsfrequentie te zijn gezakt en gaf mevrouw aan meer ontspannen te zijn. Tijdens de hele opnameduur heeft mevrouw op eigen verzoek meerdere TT-behandelingen gehad, waardoor ze met meer rust haar behandelingen kon ondergaan.

Healing Touch

Healing Touch (HT) is een ontspannende, verzorgende energetische werkwijze waarbij, afhankelijk van de klacht, voor een specifieke techniek gekozen wordt. De Healing Touch-behandelaar kan door gerichte aanraking het menselijk energiesysteem beïnvloeden. Tijdens een behandeling werkt de Healing Touch-behandelaar met rustige handbewegingen of lichte aanraking om het energieveld te ondersteunen. Enkele eenvoudige HT-technieken zijn na goede instructie over te dragen aan de patiënt zelf of de mantelzorger.

Deze algemene werkwijze is voor ontspanning (Glymphatic System Support 6-steps (GSS)).

1 Centeren (voorbereiding)

De zorgverlener brengt zichzelf in balans en maakt vervolgens verbinding met de patiënt door zacht de handen op diens schouders te leggen.

2 De zes stappen van de GSS worden uitgevoerd.

De zorgverlener blijft tijdens de handeling de juiste intentie sturen. Elke handpositie duurt één tot anderhalve minuut.

3 De zorgverlener legt de handen zacht op de schouders van de patiënt en geeft aan dat de interventie is afgelopen.

HT duurt, afhankelijk van de gekozen techniek, vier tot vijfenveertig minuten (Complementaire Zorg Voor Volwassenen (Handreiking), z.d.). Ook HT wordt als verpleegkundige interventie benoemd in de NANDA, NIC en NOC.

Zowel TT als HT werken met het veronderstelde energieveld van de patiënt. Dit energieveld is wetenschappelijk (nog) niet aangetoond. Het idee van energie sluit echter wel aan bij veel traditionele behandelwijzen, zoals de traditionele Chinese geneeskunde.

Belangrijke elementen bij zowel TT als HT zijn de aandachtige houding en de intentie waarmee de zorgverlener de interventie uitvoert. Die aandachtige houding is een voorwaarde om verbinding te maken met de patiënt en diens energieveld.

Om TT en HT te mogen en kunnen uitvoeren, dient de zorgverlener een basiscursus gevolgd te hebben. Voor TT dient de vijfdaagse basiscursus Therapeutic Touch gevolgd te worden bij het Van Praag Instituut. Voor HT dient een vijfdaagse basiscursus Energetische Zorg gevolgd te worden bij de Academie Integratieve Zorg.

Andere energetische behandelvormen

Naast energetische verpleegkundige interventies bestaan er ook verschillende energetische behandelvormen. Energetische behandelingen zijn een holistische benadering die zich richt op het herstellen en in balans brengen van de energiestromen in het lichaam, vaak met behulp van technieken. Voorbeelden hiervan zijn acupunctuur, reiki, of chakra healing. Dit zijn behandelingen die niet door een verpleegkundige toegepast kunnen worden maar alleen door een opgeleide therapeut.

4. Wanneer worden energetische interventies toegepast?

In de praktijk worden energetische interventies ingezet bij uiteenlopende klachten: onrust bij dementie, pijn, angst, stress en slaapproblemen, maar ook in de palliatieve fase. Het toepassen van energetische interventies is meestal veilig. Het is echter belangrijk te vermelden dat er enkele contra-indicaties zijn waarbij deze interventies niet toegepast kunnen worden. Zo mag er bij acute verwardheid, delier of psychose geen TT of HT toegepast worden, omdat de handbewegingen van de zorgverlener juist kunnen zorgen voor toename van onrust. Ook wanneer de verpleegkundige zelf niet genoeg in balans is wegens persoonlijke onrust of omstandigheden wordt het toepassen van de interventie afgeraden. Dan is de verpleegkundige immers niet voldoende in staat om met de juiste intentie de behandeling uit te voeren.

Energetische interventies worden ingezet bij uiteenlopende klachten, zoals onrust bij dementie, pijn, angst, stress en slaapproblemen

5. Hoe dragen energetische interventies bij aan de medische behandeling?

Net als aromazorg en massage zijn energetische interventies een aanvulling op de reguliere behandeling. Ze dragen bij aan het gevoel van comfort en algeheel welbevinden van de patiënt. Deze interventies worden door de meeste patiënten als ontspannend en rustgevend ervaren, waardoor ze een positief effect kunnen hebben op de lichamelijke klachten, ziektebeleving en de behandeling van de patiënt. Wanneer bijvoorbeeld klachten als onrust of pijn verbeteren, is het mogelijk dat er minder medicamenteuze ondersteuning nodig is.

Daarbij kan TT ook een positieve bijdrage leveren aan de verpleegkundige zelf. Doordat de verpleegkundige centert (zichzelf in balans brengt), wordt de verpleegkundige zelf ook rustiger. De ademhaling vertraagt, de verpleegkundige is minder snel afgeleid en reageert minder op prikkels. Een energetische interventie toepassen kan dus niet alleen de ander helpen, maar is ook goed voor de verpleegkundige omdat deze zich verbonden voelt met zichzelf én met de ander (Therapeutictouch.nl, 2025).

6. Wat is de (wetenschappelijke) onderbouwing?

Hoewel het bestaan van een menselijk energieveld wetenschappelijk niet is aangetoond, betekent dat niet dat een energetische interventie geen effect kan hebben. Er zijn meer dan vijftig studies gedaan naar de effecten van TT bij verschillende klachten en aandoeningen. Hoewel veel van deze studies beperkingen kennen (zoals kleine aantallen patiënten of een te eenvoudige onderzoeksopzet), tonen de resultaten aan dat TT en HT kunnen helpen. Naast effectiviteit is veiligheid een belangrijke overweging om TT te geven (Therapeutictouch.nl, 2025). Onderzoek naar Therapeutic Touch tot en met 2007 is bijeengebracht in het boek ‘Hoe evidence based is therapeutic touch?’ (Busch, Eybrechts & Bosga, 2008).

Uit systematische reviews blijkt dat er geen serieuze veiligheidsrisico’s zijn gevonden, maar dat de wetenschappelijke onderbouwing van effectiviteit beperkt is door methodologische beperkingen in studies (Cam-cancer.org, z.d.). Dat betekent dat energetische interventies veilig zijn maar dat er onvoldoende bewijs is dat het wetenschappelijk bewezen effectief is, hoewel er veel positieve praktijkervaringen zijn. Kortom: zowel uit onderzoek als uit praktijkervaring blijkt dat TT een veilige interventie is, waarbij geen negatieve bijwerkingen bekend zijn.

7. Wat kun je als oncologieverpleegkundige of verpleegkundig specialist doen/adviseren?

Ook al is er weinig wetenschappelijk bewijs, praktijkervaringen en erkende interventiedatabanken tonen aan dat energetische interventies veilig en eenvoudig uitvoerbaar zijn, zonder negatieve bijwerkingen. Positieve effecten kunnen dus zeker worden gezien. De interventie kan veilig toegepast worden door een verpleegkundige of hulpverlener met de voorwaarde dat deze de eerder genoemde basiscursus heeft gevolgd.

Dit artikel hoort bij de serie Complementaire zorg in Oncologica: vakinformatie over aanvullende zorg naast de reguliere behandeling, voor oncologieverpleegkundigen en verpleegkundig specialisten.

Deze serie verschijnt in samenwerking met V&VN Complementaire Zorg.

Dit artikel is eerder verschenen in Oncologica, jaargang 43, nummer 2, 2026.

De literatuurlijst is op te vragen bij de redactie via oncologica@venvn.nl.

Deel dit artikel

Verder lezen

Andere interessante artikelen

Acupunctuur bij kanker: wanneer verwijs je door?