Voor vrouwen met HER2-neu-positief borstkanker bestaan verschillende behandelschema’s waarin Herceptin een belangrijke rol speelt. Dit middel wordt doorgaans via een intraveneus infuus op de oncologische dagbehandeling toegediend. In de neoadjuvante setting wordt Herceptin vaak gecombineerd met chemotherapie en/of immunotherapie, waarna een monotherapieperiode volgt.
Hoewel een subcutane toediening beschikbaar is, werd deze optie in het Spaarne Gasthuis slechts in uitzonderlijke gevallen toegepast. Een multidisciplinair team van zorgprofessionals onderkende de voordelen van thuistoediening van Herceptin voor patiënten, zoals meer regie over hun tijd en minder ziekenhuisbezoeken in het toch al langdurige behandeltraject. Dit leidde tot de oprichting van een projectgroep met als doel een veilige en efficiënte implementatie van subcutane toediening thuis door de patiënt of diens naaste.
Zorgverbetering
Jaarlijks worden in het Spaarne Gasthuis circa 178 patiënten behandeld met Herceptin, meestal met een driewekelijkse toediening. Er werden twaalf patiënten benaderd, waarvan tien de thuistoedieningen wilden gaan toepassen. Acht patiënten dienden zichzelf thuis de injectie toe, terwijl bij twee patiënten een mantelzorger of thuiszorgmedewerker de toediening uitvoerde.
De uitgangspunten voor de selectie van de eerste patiënten waren:
- Geen indicatie voor gelijktijdige intraveneuze therapie;
- Voldoende zelfredzaamheid;
- Bereidheid en capaciteit om de instructies met betrekking tot toediening en bewaring te volgen;
- Bereidheid om gedurende het proces verbetersuggesties te kunnen geven.
De deelnemende patiënten kregen op de dagbehandeling een instructie van een oncologieverpleegkundige, ondersteund met schriftelijk voorlichtingsmateriaal. De eerste thuistoediening werd per koerier geleverd, inclusief benodigde materialen. Daarnaast kregen patiënten een driemaandelijkse telefonische controle door de verpleegkundig specialist.
Na een periode van vijf maanden werd een evaluatie uitgevoerd door middel van telefonische interviews. Patiënten werden bevraagd over instructies, toediening, logistiek en aanbevelingen. Het aantal thuistoedieningen varieerde van één tot vijf keer, afhankelijk van de duur van de behandeling.
Overzicht resultaten uit de interviews
Instructie
De meeste patiënten ervaarden de instructies als voldoende en duidelijk. Op basis van patiëntfeedback zijn tekstuele en visuele (foto’s) instructies aangepast, waarbij een evenwicht werd gevonden tussen beknopte tekst en ondersteunende afbeeldingen. De fysieke instructie op de dagbehandeling werd positief beoordeeld, vooral wanneer een naaste hierbij aanwezig was. Gedurende de behandelperiode werden er aanvullende afspraken gemaakt en verbeteringen getroffen in met name de communicatie en bij wie de patiënt terecht kon met vragen.
De deelnemende patiënten kregen op de dagbehandeling een instructie van een oncologieverpleegkundige
Toediening
Enkele patiënten lieten een partner of mantelzorger de injectie toedienen, anderen deden dit zelfstandig. De injectie werd over het algemeen goed verdragen, hoewel sommige patiënten aangaven dat een te snelle toediening een branderig gevoel veroorzaakte. Er werd ook benoemd dat het spannend was om zelf de verantwoordelijkheid te dragen.
Logistiek
Gedurende het proces zijn diverse logistieke verbeteringen doorgevoerd. In het begin was het levermoment van de medicatie niet altijd duidelijk en sommige injecties werden ongekoeld of zonder verzegeling geleverd. Ook werden er in eerste instantie te veel reservenaalden en afvalzakjes verstrekt. De introductie van het startpakket dat patiënten op de dagbehandeling meekregen en de duidelijke afspraken met koeriers maakten de logistiek eenvoudiger.
Aanbevelingen vanuit de pilot
Patiëntenparticipatie bleek cruciaal in dit traject. Diverse praktische aanbevelingen vanuit de patiënten zijn opgenomen in de instructies. Denk aan het opwarmen van de injectie tot kamertemperatuur voor toediening en het afwisselen van de injectieplaats. Op de vraag of zij deze vorm van toediening zouden aanbevelen, gaven patiënten drie verschillende perspectieven:
- Sommigen misten het sociale contact op de dagbehandeling dat ze ten tijde van de combinatiebehandeling hadden.
- Anderen vonden de verantwoordelijkheid groot en het injecteren soms spannend of pijnlijk.
- De meerderheid ervaarde het als positief, omdat het tijd en energie bespaarde en hen meer regie gaf over hun eigen agenda.
Sommigen misten het sociale contact op de dagbehandeling
Leermomenten uit de projectgroep
Gedurende de periode van het zorgverbeteringsproject met de eerste tien patiënten werden knelpunten geïdentificeerd en aangepakt. Zo bleek dat sommige patiënten onvoldoende begrepen wat de thuistoediening inhield. Daarnaast waren er tijdelijk meerdere versies van instructiemateriaal in omloop, wat tot verwarring leidde. Ook bleek dat recepten in het elektronisch patiëntendossier (EPD) niet altijd tijdig werden getekend, wat tot vertraging van levering kon leiden. Duidelijke afspraken, aanpassingen in het EPD en gestandaardiseerd taalgebruik binnen het team bleken essentieel.
Conclusie en implicaties voor de praktijk
De implementatie van subcutane thuistoediening van Herceptin in het Spaarne Gasthuis is succesvol gebleken, mede door de inzet van een multidisciplinair team en samenwerking met de ziekenhuisapotheek. Met een goede structuur voor de levering, duidelijke instructies en begeleiding is het haalbaar. De meerderheid van de patiënten waardeerde de mogelijkheid om thuis te injecteren vanwege de verhoogde autonomie en tijdsbesparing. Er zullen mogelijk patiënten blijven die een voorkeur hebben om in het ziekenhuis de behandeling te ondergaan. Bijvoorbeeld uit angst voor injecteren of door beperkingen in de oog-handcoördinatie. Het normaliseren van deze vorm van zorg zal waarschijnlijk positief bijdragen aan de bereidwilligheid van patiënten om zichzelf te injecteren.
Door patiënten vroeg in het behandeltraject te informeren over deze optie, kunnen zij zich tijdig voorbereiden. Meerdere patiënten op de dagbehandeling gaven aan te willen deelnemen aan dit project, wat aanleiding gaf om thuistoediening standaard aan te bieden aan geschikte patiënten. Met de opkomst van nieuwe middelen binnen de oncologie zal dit mogelijk in de toekomst verder toenemen.
Voor nu geldt dat in het Spaarne Gasthuis een groep patiënten wat meer thuis en minder vaak in het ziekenhuis hoeft te zijn, en dat is een win-winsituatie.
Dit artikel is eerder verschenen in Oncologica, jaargang 43, nummer 2, 2026.